Mütalaa Ders notları 28: HİS nedir

 

HİS  nedir  konusu ;  felsefeden psikolojiye, din bilimleri, tasavvuf ve hakikat ilimlerine kadar geniş bir terminoloji sahip alanda tartışılan   bir konudur. Net bir tanımı olmamakla birlikte söz konusu mesleklerinin içtihad ve hükümlerine göre şekil almış ve muhtelif olarak tanımlanmıştır.

 

Örneğin  duyu batini hislere işaret ederken , Görme, koklama, duyma ,tatma, dokunma ile hissedilen moleküler ve nesnesel varlıklar ile temas etme durumunda ortaya çıkan hislere de duygu denmiştir.

 

Bu nokta da hisse dair olan en geniş alan insanın manevi ve ruhsal yapısıdır.

 

Bu noktaya Üstadımız……. “İşte, insanda binlerle hissiyat var”.. (Sözler) diyerek hem zahiri hem de batıni olan bu yapıya dikkat çekmiştir………. “Akıl öyle tılsımlı bir anahtar olur ki, şu kâinatta olan nihayetsiz rahmet hazinelerini ve hikmet definelerini açar." (Sözler)  ….diyerek bu duyunun hadsiz rahmet hazinelerini açabilir mahiyetinden söz  etmiş, tüm varlıklar üzerinden alış verişi olduğuna işaret etmiştir…hem "Mesela göz bir hassedir ki ruh bu âlemi o pencere ile seyreder”... diye hadisenin başka bir boyutunu göstermiştir………. Yine …….."İnsan hayatında bulunan ve inkişaf etmeyen ve his ve hassasiyet suretinde galeyan eden ve kesretli bir surette olan çok ince hayatî duygular, mânâlar ve hisler vasıtasıyla, Zât-ı Hayy-ı Kayyum’un şuunat-ı kudsiyesine âyinedarlık eder."…diyerek bir derinliğe ….ve …….”Hayatta hissiyat suretinde kaynayan memzuç nakışlar, pek çok esmâ ve şuûnât-ı zâtiyeye işaret eder, gayet parlak bir surette Hayy-ı Kayyûmun şuûnât-ı zâtiyesine âyinedarlık eder. Şu sırrın izahı, Allah’ı tanımayanlara ve daha tam tasdik etmeyenlere karşı zamanı olmadığından, kapıyı kapıyoruz.” ( Sözler)…şeklinde ehli marifet ve muhabbetin ezvak-ı ruhaniyesinin nihayet hududunu göstermiş ve  ehli gaflet ile bu bedi mana arasına bir sükut perdesi çekmiştir.

 

Demek ki HİS ten bahsederken ve HİSSE taalluk ettiğini düşündüğümüz konulardan söz ederken , manayı konuya mutabık ve muvafık olan şeklini kast ederek alacağız ve ikincil üçüncül görünen manalara dokunup meşgul olmayacağız…..Yani  algı ve kavramamıza yetecek kadar olanı kullanacak ,kalanı başka meselelerde istimal için zihnimizin kilerinde veya başka taliplerin istidat ve istimaline razı olarak bırakacağız… yani budur..değildir diye bir tartışmaya mahal vermeyeceğiz………

 

Şimdi HİS kavramı hakkında  birkaç lugadi mana ile yukarıdaki ifadelerimize şerh düşelim..

 

HİSSİ: duyu ,sezgi, dış dünyâya âit etkileri beş duyu yoluyla idrak etme ve harici  dünyâya âit herhangi bir şeyin insanın iç aleminde, gönlünde uyandırdığı etkiyi duygu yoluyla ve harekete geçirdiği letaif üzerinde sezgileme  ile birlikte açık bir delili olmayan , görünmeyen bir şeyin mahiyetini ve varlığını sezme, İnsanın içine doğan seziş  duyarlılığı olarak tanımlayabiliriz..

 

Bu yapının işlevsel görünümü nedir diye bakıldığında:

 

Kısaca; Sevgi, Mutluluk, Hüzün, Stres, Heyecan, Neşe, Üzüntü, Korku, Şaşkınlık, Öfke, Merak, Utanç, Şehvet , Şüphe,İtminan, Güven, Şefkat, Rikkat , Cesaret , Feraset , idrak, iz’an, sahiplenme, Red, İkilem, Karar,Kanaat, Sadakat  gibi duygu durum vaziyetinden söz edebiliriz.

 

Özetle HİS insanın tüm fizyolojik ve psikofizyolojik habitatına döşenmiş , duyu ağı ve duygu örgüsüdür.

 

Tüm fizyolojik ve psikolojik hayat  bu duyarlılık ile fark edilir ve yaşanır. Değişimler, etkileşimler, davranışlar, memnuniyet ve memnuniyetsizlikler, tepkiler , tercihler, karar ve uygulamalar, geri bildirim alma , dönüşümler ve beraberinde olan tüm kompleks yapı ve yansıtmalar his ve hisse bağlamında organize edilmiştir.

 

 

Bu noktadan kendi mesleki konumuza geçiş yaparsak ;

 

İnsanda ulvi ve süfli hisler bulunmaktadır.

 

Ulvi hisler , rabbani sevmekler, ahlaki ve haysiyete dair değerler , iman ve buna bağlı aidiyete ait yüksek hasletler, kedersiz sevinç ve neşeler gibi kendini gösterirken..süfli hisler ; haset,tahrip, düşmalık, inat, kabalık, kendini beğenmişlik, menfaat-i şahsiye,cimrilik , hayrı engelleme, kibir, riya, hırs, ihtiras , samimiyetsizlik ,sevgisizlik , merhametsizlik , duyarsızlık gibi kendini gösterir.

 

Ulvi ve süfli hissiyatlar kendi içinde ketegorik olarak aşağıda verilen kavramlar içinde işlevseldir.

 

Anlama, algılama yetisi şekliyle (havâs), Beş duyu…Görme, tatma, işitme, dokunma, koklama olarak (havâss-ı hams veya   havâss-ı zâhire) ,…….. Kalbe bağlı beş duygu; hayal, akıl, vehim, hafıza, tasarruf gücü olarak ( havâss-ı bâtıne) , ……….. yaratılışına uygun ,sağlıklı ve esenlik içinde çalışan duyu ve duygu mahiyetini temsil eden (havâss-ı selîme) ile  nefsi düşünme (el-kuvvetü'n-nâtıka), arzu etme (el-kuvvetü'n-nüzûiyye), hayâl (el-kuvvetü'l-mütehayyile- kuvve-i hayaliye ) ve duyum (el-kuvvetü'l-hassâse) gibi  kategorik bir dairede edilgen ve iletken olarak veya homejen kaotiklik içinde bir biri ile etkileşim halindedirler. İnsanın keyfiyet ve kemmiyeti muhatap olduğu tahrik edici sebebe karşı ortaya  çıkan duygu ve hisleri ile aldığı vaziyete verdiği karşılık ve tepkiye göre belli olur…

 

Eğer kontrol mümkün değilse ve mayiyetinde olan denge noktasına ulaşamıyorsa ifrat ve tefrik insan hakim olur. Yönetim elden çıkar ve insan taşkınlık veya akameti sebebi ile yaratılış maksadını ve teklif edilen ameli mukabeleye muhalif bir hal kesbeder…Buna fıtrat ile ihtilafa girmek dersek bunu ihtiyar eden ve tasrih ve tamire yönelmeyen insan için güneşim batıdan doğması demektir.

 

Ancak hissiyyat marifet manasının muhatabı olduğunda ve mazhar-ı muhabbet bağında teneffüs ettiğinde , meşru daireye kanaat ile can ve malını Rabbine satıp , nefsini rızası yolunda feda edip ticaret-i azimeyi yaptığında aziz bir misafir ve kutlu bir yolcunun hissedeceği muhteşem bir ihsan nimetine nail olur.

 

Bu hisler ile neşelenir ve şevklenir..

 

hakikate muttali olmak, mahiyetine derç edilen cihazatı istikamet ile kullanıp , istidaden ve gayreten fazlasını talep edecek mahiyet kesbetmek ile mümkündür.

 

Hisler tutucudur,

Sadakat hisle olur,

Gayret hisle olur,

Sevmek hisle olur ,

Muhakleme hisle olur,

Temayüller hisle oluşur,

Akıl hisle hareket eder,

Ruh hisle hayatlanır,

Maddi ve manevi hayat his ile şekillenir..

Yani his insanın fizyolojik ve psikolojik olarak gerçekten yaşadığını gösteren duyusal reflekslerdir.

 

 

İlimle, aidiyetler, intisap ve istinat ile, dua ve niyaz ile, emek ve itizar ile, muhabbet ve fedakarlıklar ile, ubudiyet ve iltica ile  hedef ve hedefe yürümek ile , Allah için buğuz etmek ve sevmek ile , itaat ve inkiyad ile marifet şuaları, iman ziyaları ile , nefsini bilmek ve üzerindeki nakşı okuyabilmek ile, ruhuna kulak verip vicdanını dilemek ile ……..ilaaahir ….hissiyat insanın anlam arayış yolculuğunda bir ömür yoldaş ve azık  ve de beka babının şuurlu bir miftahı olur……..

 

Yine bazen muhalif bir rüzgâr eser. İnsan bir çok saikle farklı hissiyatlar içine girebilir ve düşebilir. KÖR HİSSİYATINA Mağlup olup kuvve-i maneviyesi kırılabilir…

 

…….Evet, Risale-i Nur şakirtlerinin kalbi, aklı, ruhu böyle aşağı, zararlı, süflî şeylere tenezzül etmez. FAKAT HERKESTE NEFS-İ EMMÂRE bulunur. BAZI DA HİSSİYAT-I NEFSİYE DAMARLARA İLİŞİR, BİR DERECE HÜKMÜNÜ KALB, AKIL VE RUHUN RAĞMINA OLARAK İCRA EDER. Sizlerin kalb ve ruh ve aklınızı itham etmem. Risale-i Nur'un verdiği tesire binaen itimad ediyorum. FAKAT NEFİS VE HEVÂ VE HİS VE VEHİM BAZAN ALDATIYORLAR. Onun için bazan şiddetli ikaz olunuyorsunuz. Bu şiddet, nefis ve hevâ ve his ve vehme bakıyor; ihtiyatlı davranınız."….lem’alar

 

 

Bununla birlikte azim bir mana var ve tüm kainatı kuşatmış… bu hakikati Üstadımızın beyan buyurduğu şekilde paylaşıp ardından 1-2 kelam ederek hatime vereceğiz inşâallah…

 

Demiş:

 

Nasıl ki mahlûkattaki faaliyet bir iştiha, bir iştiyak, bir lezzetten geliyor. Ve hattâ herbir faaliyette kat’iyen lezzet vardır. Belki herbir faaliyet bir nevi lezzettir.

 

Öyle de, VÂCİBÜ’L-VÜCUDA LÂYIK BİR TARZDA VE İSTİĞNÂ-YI ZÂTÎSİNE VE GINÂ-YI MUTLAKINA MUVAFIK BİR SURETTE VE KEMÂL-İ MUTLAKINA MÜNASİP BİR ŞEKİLDE, HADSİZ BİR ŞEFKAT-İ MUKADDESE VE HADSİZ BİR MUHABBET-İ MUKADDESE var.

 

VE O ŞEFKAT-İ MUKADDESE VE O MUHABBET-İ MUKADDESEDEN GELEN HADSİZ BİR ŞEVK-İ MUKADDES var.

 

Ve o ŞEVK-İ MUKADDESTEN GELEN HADSİZ BİR SÜRUR-U MUKADDES VAR. VE O SÜRUR-U MUKADDESTEN GELEN, *TABİR CAİZSE*, HADSİZ BİR LEZZET-İ MUKADDESE var.

 

Hem o LEZZET-İ MUKADDESEDEN GELEN HADSİZ TERAHHUMDAN, mahlûkatın, faaliyet-i kudret içinde ve istidatları kuvveden fiile çıkmasından ve tekemmül etmesinden NEŞ’ET EDEN MEMNUNİYETLERİNDEN ve KEMÂLLERİNDEN GELEN VE ZÂT-I RAHMÂN-I RAHÎME AİT, *TABİR CAİZSE*, HADSİZ MEMNUNİYET-İ MUKADDESE VE HADSİZ İFTİHAR-I MUKADDES VARDIR Kİ, hadsiz bir surette hadsiz bir faaliyeti iktiza ediyor………………

 

……………….ZÂT-I HAYY-I KAYYÛM A AİT OLARAK, O MAHLÛKATIN TEŞEKKÜRLERİNDEN VE MİNNETTARLIKLARINDAN VE MESRURİYETLERİNDEN VE SEVİNÇLERİNDEN GELEN VE *TABİRİNDE ÂCİZ OLDUĞUMUZ VE MEZUN OLMADIĞIMIZ* ŞUÛNÂT-I İLÂHİYEYİ “MEMNUNİYET-İ MUKADDESE,” “İFTİHAR-I KUDSΔ VE “LEZZET-İ MUKADDESE” GİBİ İSİMLERLE İŞARET EDİLEN MAÂNÎ-İ RUBUBİYETTİR Kİ, bu daimî faaliyeti ve mütemâdi hallâkıyeti iktiza eder…………..

 

Evet bu satırlardan anlıyoruz ki; İnsandaki hissiyatlar şuunat-ı ilahiye cilvesinden gelmektedir……….Hem yine anlıyoruz ki ;…………RİSALET-İ MUHAMMEDİYE DAHİ (A.S.M.), KÂİNATIN HİS VE ŞUUR VE AKLINDAN SÜZÜLMÜŞ ... Lem’alar……..buyurduğu hakikat ile beyan ettiğine göre  :  Risat-i Muhammediye ( A.S.M)  kainatı ihata etmiş bu mukaddes ŞE’N ‘lerin hakikatinden süzülmüştür.

 

Ve Ulvi şen’ler güneş  gibi  nuruyla mütecellidir. Mazahar mahiyet ve mizaçlarına göre ya o nurani tecelliden aldıkları ziya ile mis gibi rayiha verir, hisler ile parlayan güzelliğini gösterir……..Ya da güneş leş üzerine tecelli ettiğinde onun kokuşmuş sırrını ortaya çıkartır ve süfli mahiyetini izhar eder….

 

Evet konu başında değinildiği gibi, hisler konu ve makama göre suret giyer ve kendini zahir eder… Risale-i nur derslerinin en esrarlı yanı dersine muvafık gelen ve gayesine tevafuk eden saliklerin hissiyat heybesini mahfi bir şekilde ikmal etmesidir……….Örneğin :

 

"Bu Lem’aya bir derece his ve zevk karışmış. HİS VE ZEVKİN COŞKUNLUKLARI İSE, aklın düsturlarını, fikrin mizanlarını çok dinlemediklerinden ve müraat etmediklerinden, bu Üçüncü Lem’a mantık mizanlarıyla tartılmamalı."…… Lem’alar…….. Buyurduğu gibi……….

 

Evet,

 

Risale-i Nur, sair kitaplara muhalif olarak, başta perdeli gidiyor; gittikçe inkişaf eder. Hususan bu risalede Birinci Mertebe çok kıymettar bir hakikat olmakla beraber çok ince ve derindir. Hem bu Birinci Mertebe, bana mahsus gayet ehemmiyetli bir MUHAKEME-İ HİSSÎ ve gayet ruhlu bir MUAMELE-İ İMANÎ ve gayet gizli bir MÜKÂLEME-İ KALBÎ suretinde, mütenevvi ve derin dertlerime şifa olarak tebarüz etmiş. Bana tam tevafuk eden tam hissedebilir. Yoksa tam zevk edemez... Şualar

……….

 

El Hasıl..

 

HİSSİYAT-I NURDAN HİSSEMİZ ZİYADE OLA……….

 

Mütalaa Ders notları 27: Hırs

 BU VECİZEDE ZİHAYAT ALEMLERİ NEDİR ? Konunun devamındaki paragrafta şöyle ifade edilmiş:  İşte, bir nevi *zîhayat ve rızka muhtaç olan meyvedar ağaçlar ve nebatlar*, tevekkülvâri, kanaatkârâne yerlerinde durup hırs göstermediklerinden, rızıkları onlara koşup geliyor. Hayvanlardan pek fazla evlât besliyorlar. *Hayvânat ise, hırsla rızıkları peşinde koştukları için, pek çok zahmet ve noksaniyetle rızıklarını elde edebiliyorlar*.

 

Hem hayvânat dairesi içinde zaaf ve acz lisan-ı haliyle tevekkül eden yavruların meşru ve mükemmel ve lâtif rızıkları hazine-i rahmetten verilmesi; ve hırsla rızıklarına saldıran canavarların gayr-ı meşru ve pek çok zahmetle kazandıkları nâhoş rızıkları gösteriyor ki, hırs sebeb-i mahrumiyettir; tevekkül ve kanaat ise vesile-i rahmettir.

 

*Hem daire-i insaniye içinde*…………………………

 

EN CÜZİ FERD DENİNCE AKLIMA NE GELMELİ? Evet, hırs, şükürsüzlük olduğu gibi, hem sebeb-i mahrumiyettir, hem vasıta-i zillettir. Hattâ, hayat-ı içtimaiyeye sahip olan *mübarek karınca dahi*, güya hırs vasıtasıyla ayaklar altında kalmış, ezilir. Çünkü, kanaat etmeyip, senede birkaç tane buğday kâfi gelirken, elinden gelse binler taneyi toplar. Güya *mübarek arı*, kanaatinden dolayı başlar üstünde uçar. Kanaat ettiğinden, balı insanlara emr-i İlâhî ile ihsan eder, yedirir.

 

SUİ TESİR?  Bu ders HIRSIN olumsuz yönlerini anlatan ve insanlar ve bir kısım hayvanlar üzerinde kötü etkisinden bahseder.

 

Hırsın kötü etkisinden birkaç örnek:

 

1-      *mübarek karınca dahi, güya hırs vasıtasıyla ayaklar altında kalmış, ezilir.*

 

2-      *Hem daire-i insaniye içinde her milletten ziyade hırsla dünyaya yapışan ve aşk ile hayat-ı dünyeviyeye bağlanan Yahudi milleti, pek çok zahmetle kazandığı, kendine faidesi az, yalnız hazinedarlık ettiği gayr-ı meşru bir servet-i ribâ ile bütün milletlerden yedikleri sille-i zillet ve sefalet, katl ve ihanet gösteriyor ki, hırs maden-i zillet ve hasârettir*.

 

 

 

3-      *Hem çok âlimlerin ve ediplerin zekâvetlerinin verdiği bir hırs sebebiyle fakr-ı hale düşmeleri* ….

 

4-      *Hırs ile aculiyet, sebeb-i haybettir. Zira mürettep basamaklar gibi fıtrattaki tertibe, teselsüle tatbik-i hareket etmediğinden, harîs muvaffak olamaz. Olsa da, tertib-i câlisi bir basamak kadar seyr-i fıtrîden kısa olduğundan, ye’se düşüp gaflet bastıktan sonra kapı açılır. Allah kalbin bâtınını iman ve mârifet ve muhabbeti için yaratmıştır. Kalbin zahirini sair şeylere müheyya etmiştir. Cinayetkâr hırs kalbi deler, sanemleri içine idhal eder. Allah darılır, maksudunun aksiyle mücazat eder.*

 

 

TEVEKKÜL? Allah’a güvenip dayanma , Kalbin Allah Teâlâ’ya itimat etmesi, bir kimsenin kendini Allah’a teslim etmesi, rızkında ve işlerinde Allah’ı kefil bilip sadece O’na güvenmesi …

 

-          *Aziz, sıddık, sarsılmaz ve tevekkülün mahiyetini ve kıymetini anlayan kardeşlerim* …

 

-          *İnsan zayıftır, belâları çok; fakirdir, ihtiyacı pek ziyâde; âcizdir, hayat yükü pek ağır. Eğer Kadîr-i Zülcelâl’e dayanıp tevekkül etmezse ve itimad edip teslim olmazsa, vicdânı dâim azab içinde kalır. Semeresiz meşakkatler, elemler, teessüfler onu boğar; ya sarhoş veya canavar eder.*………

 

-          *Hakikî imanın bir göstergesi olan “tevekkül, istinad ve istimdat noktalarını tazammun ediyor.* … *Bu yüzden “İnsan zaaf ve aczini ve fakr ve ihtiyacını, bir Kadîr-i Rahîme tevekkül ile tedâvi eder.*

 

-          *Yanlış anlama! Tevekkül, esbâbı bütün bütün reddetmek değildir. Belki, esbâbı dest-i kudretin perdesi bilip riâyet ederek; esbâba teşebbüs ise, bir nev'î duâ-i fiilî telâkkî ederek; müsebbebâtı yalnız Cenâb-ı Haktan istemek ve neticeleri O'ndan bilmek ve O'na minnettar olmaktan ibârettir*. ….

 

-          “ *Müminler Allah’a tevekkül etsinler* ” (el-Mâide 5/11)

 

-          “ *Kim Allah’a tevekkül ederse O ona kâfidir* ” âyeti (et-Talâk 65/3)

 

-           *Lâkin, esbabı tamamen ihmal ve terk etmek iyi değildir. Çünkü, o zaman Cenâb-ı Hakkın hikmet ve meşietiyle kâinatta vaz edilen nizama karşı bir temerrüd çıkar. Evet, daire-i esbabda iken tevekkül etmek, bir nevi tembellik ve atalettir*.

 

 

TEVEKKÜLVÂRİ TALEB? Çeşitli Tevekkül şartlarını (  durumun türüne göre sebeplere riayet, vazifeyi yapmak, Allah’ın havl ve kuvvetine iltica , dua gibi gereklilikleri ) yerine getirerek ederek, Allah'a güvenerek…….. ( bu kelimede olan VÂRİ ifadesi, benzer gibi y anlamına gelmekle birlikte, bu satır içinde diğer manası olan ÇEŞİT/Lİ anlamıyla istimal edilmiştir.

 

………. *İşte ŞU ALTI CİHETTE – cüz-i ihtiyarinin vazifesini yapmasına bir örnektir-  ünsiyet ve teselli değil, belki dehşet ve vahşet aldığım onlara mukabil, benim elimde bir cüz-i ihtiyarîden başka hiçbir şey yoktur ki, ona dayanıp onunla mukabele edeyim*.

 

….. *O çare ise şudur ki: O cüz-i ihtiyarîden dahi vaz geçip, irade-i İlâhiyeye işini bırakıp, kendi havl ve kuvvetinden teberri edip, Cenâb-ı Hakkın havl ve kuvvetine iltica ederek hakikat-i tevekküle yapışmaktır. Yâ Rab! Madem çare-i necat budur; Senin yolunda o cüz-i ihtiyarîden vaz geçiyorum ve enaniyetimden teberri ediyorum*.

 

RIZIK: Allah tarafından herkese takdir edilen maddi ve manevi  nîmetler.

 

………. *Bir nevi maddî ve mânevî rızık isteyen insanın duygularına, akıl, kalb, ruhlarına dahi pek geniş bir sofra-i erzak onlara ihsan ediliyor* ……

 

…. * Zira insanın nefsi, Rahmâniyetin cilveleriyle, kalbi de Rahîmiyetin tecelliyatıyla nimetlendikleri gibi, insanın aklı da hakîmiyetin letaifiyle zevk alır, telezzüz eder*…………

 

….. *İşte, insanın bu ehemmiyetli câmiiyetidir ki, Zât-ı Hayy-ı Kayyûm, insana, bütün esmâsını ihsas etmek ve bütün envâ-ı ihsânâtını tattırmak için öyle iştahlı bir mide vermiş ki, o midenin geniş sofrasını hadsiz envâ-ı mat’umatıyla kerîmâne doldurmuş*.

 

*Hem bu maddî mide gibi hayatı da bir mide yapmış. O hayat midesine duygular, eller hükmünde gayet geniş bir sofra-i nimet açmış*.

 

*O hayat ise, duyguları vasıtasıyla, o sofra-i nimetten her çeşit istifadelerle, teşekkürâtın her nev’ini yapar*.

 

*Ve bu hayat midesinden sonra, bir insaniyet midesini vermiş ki, o mide, hayattan daha geniş bir dairede rızık ve nimet ister. Akıl ve fikir ve hayal, o midenin elleri hükmünde, semâvat ve zemin genişliğinde o sofra-i rahmetten istifade edip şükreder*.

 

*Ve insaniyet midesinden sonra, hadsiz geniş diğer bir sofra-i nimet açmak için, İslâmiyet ve iman akidelerini, çok rızık ister bir mânevî mide hükmüne getirip, onun rızık sofrasının dairesini mümkinat dairesinin haricinde genişletip, esmâ-i İlâhiyeyi de içine alır kılmıştır ki, o mide ile ism-i Rahmânı ve ism-i Hakîmi en büyük bir zevk-i rızkî ile hisseder, “Elhamdü lillâhi alâ Rahmâniyyetihî ve alâ hakîmiyyetihî” der.*

 

Tevekkülvari taleb-i rızık ise bilakis medar-ı rahattır ve her yerde *HÜSN-Ü TESİRİNİ* gösteriyor.

 

HÜSN-Ü TESİR: Kötü etkinin zıddı, İyi tesir, güzel etki.

 

Tevekkül özelinde örnekleyelim:

 

…….. *Hem hayvânat dairesi içinde zaaf ve acz lisan-ı haliyle tevekkül eden yavruların meşru ve mükemmel ve lâtif rızıkları hazine-i rahmetten verilmesi*………

 

…… *Eğer malı çok seversen, hırsla değil, belki kanaatle malı talep et, tâ çok gelsin*…………

 

…… * Kat’iyen bil ki, kanaat, ticaretli bir şükrandır; hırs, hasâretli bir küfrandır. Ve iktisat, nimete güzel ve menfaatli bir ihtiramdır*…………

 

……….*Evet, gayet zengin ve işsiz, istirahat döşeğinde herşeyi mükemmel bir efendiden sor, “Ne haldesin?” Elbette, “Aman vakit geçmiyor; gel bir şeş beş oynayalım. Veyahut vakti geçirmek için bir eğlence bulalım” gibi müteellimâne sözleri ondan işiteceksin. Veyahut tûl-i emelden gelen, “Bu şeyim eksik; keşke şu işi yapsaydım” gibi şekvâları işiteceksin*.

 

……….. *Sen bir musibetzede veya işçi ve meşakkatli bir halde olan bir fakirden sor, “Ne haldesin?” Aklı başında ise diyecek ki: “ŞÜKÜRLER OLSUN RABBİME, İYİYİM, ÇALIŞIYORUM. KEŞKE ÇABUK GÜNEŞ GİTMESEYDİ, BU İŞİ DE BİTİRSEYDİM. VAKİT ÇABUK GEÇİYOR, ÖMÜR DURMUYOR, GİDİYOR. VAKIA ZAHMET ÇEKİYORUM; FAKAT BU DA GEÇER. HERŞEY BÖYLE ÇABUK GEÇİYOR” DİYE, MÂNEN ÖMÜR NE KADAR KIYMETTAR OLDUĞUNU, GEÇMESİNDEKİ TEESSÜFLE BİLDİRİYOR. DEMEK, MEŞAKKAT VE ÇALIŞMAKLA, ÖMRÜN LEZZETİNİ VE HAYATIN KIYMETİNİ ANLIYOR. İSTİRAHAT VE SIHHAT İSE, ÖMRÜ ACILAŞTIRIYOR Kİ, GEÇMESİNİ ARZU EDİYOR

Mütalaa Ders notları 26: Velilerin Himmeti

 

KONUYU 2 BÖLÜMDE ELE ALACAĞIZ    İNŞÂALLAH     :

 

BİRİNCİ BÖLÜM PARAGRAFIN İLK SATIRI İLE İLGİLİDİR.

 

ORADA DEMİŞ:

 

İ'lem Eyyühel-Aziz! 

 

Velilerin himmetleri, imdadları, manevî fiilleriyle feyiz vermeleri hâlî veya fiilî bir duadır.

Hâdî, Mugis, Muîn ancak Allah'tır.

 

Evet,

 

Velilik ve Velâyet mertebeleri kendi içinde çeşitliliğe sahiptir. Biz konu itibariyle  ilgili satırda geçen “Velilerin himmetleri, imdadları, manevî fiilleriyle feyiz vermeleri”  meselesinin kısmen üzerinde duracağız.

 

Bu durum bizim hem derslerimizde hem inancımızda tecrübe ile kanaat ettiğimiz yakinimiz olan bir meseledir. ( Bazılar bu hakikati kabul etmezler. Çünkü bu manevi hattın edebine riayet edilmediğinden, ilgili şahısların K.S marifet ve muhabbetlerine yabani olduklarından bu latif kapı onlara kapalıdır. Bu meyanda çok esrar vardır, muhabbet ve hürmetle meyvedar olur)

 

Evet , Cenab-ı Hak C.C razı olduğu bir kısım kullarına yakınlığını ve muhabbetini ihsas ediyor. Bu zatların tüm niyet ve ahvalleri Allah namına olduğundan ve onun rızasını gözetmek üzere bir fiili sahip olduğundan, Rabbimiz bir kısım mahsus ihsanını onların elleri ile kullarına ulaştırıyor. Bu yakınlığın ve tasarruf anahtarının bir şifresi aşağıdaki Hadis-i Şerifte verilecektir.

 

Ebû Hüreyre radıyallahu anh’den rivayet edildiğine göre, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, “Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur” dedi:

 

“Her kim bir dostuma düşmanlık ederse, ben ona karşı harb ilân ederim. Kulum, kendisine emrettiğim farzlardan, bence daha sevimli herhangi bir şeyle bana yakınlık sağlayamaz. Kulum bana (farzlara ilâveten işlediği) nâfile ibadetlerle durmadan yaklaşır; nihâyet ben onu severim. Kulumu sevince de (âdeta) ben onun işiten kulağı, gören gözü, tutan eli ve yürüyen ayağı olurum. Benden ne isterse, onu mutlaka veririm, bana sığınırsa, onu korurum.” (Buhârî, Rikak 38)

 

Dolayısıyla bu meratibe vasıl olanlara yapılan manevi ilticalar. Bu zatların o eşhasın duasına yardım etmek kabilinden bir hal olabildiği gibi , Allah’ın sanki (bizzat al sen ver)  dediği kabilden de olabilmektedir. Şirkin ortadan kalktığı, imanın hakkal yakine ulaştığı , Allah’ta fani olmanın gerçekleştiği ortamlarda makam bir olur. YANİ KULUN MURADI ALLAH’IN MURADI OLUR. ALLAH’IN MURADI DA KULUNDAN SUDUR EDER. BU HAL O KUL İLE RABBİ ARASINDA MAHSUS OLAN BİR KEYFİYETTİR. Ne umumun bilmesine ne de ispatına lüzum yoktur.

 

İşle bu durum bir anlamda HALİ olan bir ahvaldir.

 

İMDAT VE HİMMET , yani yardım etme meselesi ise , Yine Allah’ın kul eliyle gördüğü ve gördürdüğü işlerdendir. Bu hadiseye Velilerin tasarrufu denilmektedir. Yüksek ruhlar bedenlerinden ayrıldıktan sonra farklı bir muameleye tabi tutulmakta ve özgür bırakılmaktadır. Yine bir kısmı ise kendi meslekleri ve meşrepleri ile manevi münasebetini sürdürmeye devam etmektedir. Allah o yolların mihmandarlarına ebediyen üstadlık, şehylik, pirlik ,reislik payesini vermiştir. Hatta bu zatların vefatları hakkında  “ onları şimdi kınlarında çıkmış kılıç gibidir” tabiri kullanılır. Daha serbest bir nitelikle vazifelerine devam ederler.  (Haşiye: Mü’minler içinde bir tür serbestlik ve sevinç halleri, bir çeşit ziyaret ve münasebet  keyfiyetlerinin olduğu Hadis-i Şeriflerde bildirilmiştir.)

 

Örneğin:

 

…………..Bağdat dairesi Şâh-ı Geylânî’nin (k.s.) ba’del-memat (ölümünden sonra) hayatında olduğu gibi tasarrufunda idi.  Sikke-i Tasdik-i Gaybi

 

……………..“Gavs-ı Âzam gibi, memattan (öldükten) sonra hayat-ı Hızırî’ye yakın bir nevî hayata mazhar olan evliyalar vardır. Gavs’ın hususî İsm-i Âzamı, ‘Yâ Hayy’ olduğu sırrıyla, sair ehl-i kuburdan fazla hayata mazhar olduğu gibi, gayet meşhur Mâruf-u Kerhî denilen bir kutb-u âzam ve Şeyh Hayâtü’l-Harrânî denilen bir kutb-u azîm, Hazret-i Gavs’tan sonra mematları hayatları gibidir. Beyne’l-evliya (evliya arasında) meşhur olmuştur.”  Barla L.

 

…………. “Ben sekiz-dokuz yaşında iken, bütün nahiyemizde ve etrafında ahali Nakşî Tarikatında ve oraca meşhur Gavs-ı Hîzan namiyle bir zattan istimdat ederken, ben akrabama ve umum ahaliye muhalif olarak “Yâ Gavs-ı Geylanî” derdim. Çocukluk itibariyle elimden bir ceviz gibi ehemmiyetsiz bir şey kaybolsa, “Yâ Şeyh! Sana bir Fatiha, sen benim bu şeyimi buldur.” Acibdir ve yemin ediyorum ki, bin defa böyle Hazret-i Şeyh, himmet ve duasıyla imdadıma yetişmiş. Onun için bütün hayatımda umumiyetle Fatiha ve ezkâr ne kadar okumuş isem, Zât-ı Risaletten (asm) sonra Şeyh-i Geylânî’ye hediye ediliyordu. Ben üçdört cihetle Nakşî iken, Kadirî meşrebi ve muhabbeti bende ihtiyarsız hükmediyordu. Fakat tarikatla iştigale ilmin meşguliyeti mâni oluyordu. …..Sikke-i Tasdik-i Gaybi

 

………. Hattâ, Seyyidü’ş-Şüheda olan Hazret-i Hamza Radıyallahu Anh, mükerrer vakıatla, kendine iltica eden adamları muhafaza etmesi ve dünyevî işlerini görmesi ve gördürmesi gibi çok vakıatla, bu tabaka-i hayat tenvir ve ispat edilmiş..Mektubat

 

……..………. Rahmet kapını çalıyor ve efendim, dayanağım olan Şeyh Abdülkadir Geylânî’nin Sence makbul ve kapıcının yanında tanınan sesiyle mağfiret kapında durarak sesleniyorum.”…….. Mesnevi-i Nuriye

 

Hülasa ;

 

Allah sevdiklerine ait kapıdan yapılan müracaatı geri çevirmediğinden verdiği cevaplar  bu zatların tasarruf eli ile zahir olmuştur. Yani Allah dest-i inayetini bu zatların elleri üzerine koymuş, onların (  Kuddise sırruhum ) vesileliğinde icabette bulunmuştur.

 

………..

 

MANEVİ FİİLER İLE FEYİZ VERİLMESİ, bir anlamda mana hava sahasının istimaline verilen ruhsatla aktif olan bir manevi koridordur.

 

Örneğin:

 

………….. "Vefat etmiş insanların ervahı pek çok kesretle vardır ve bizimle münasebettardırlar. Manevi hedayamız onlara gidiyor; onların nurani feyizleri de bize geliyor." Sözler

 

Bu bağlamda FEYİZ kalb latifesine doğan manevi duygular, cezbeler, sevinçler, itminan, emniyet, huzur, vecd, neşe  gibi manevi gıdaların hissiyat  lisanı ile zuhur halidir. Allahu a'lem bissavab, bu ef’al insanın kendi nazarında gizli, ruhun derece-i hayatında olan zevata aşikar olan hatlardan mürekkep bir dairedir. Neyin nereye nasıl konacağı o zevat-ı kiramın sırrında mahfuzdur.

 

Bu hadisenin Efendimiz ile ilgili olan birçok örneği eserlerde;  ( Elini göğsüne koydu, Elini Üstüne koydu) gibi durumlarda gerçekleşen, şifa ve hidayet hadisleri malumunuzdur.

 

Dolayısıyla  bu zevat-i mübarek bu ikrama mazhar edilmişlerdir. Kendi hünerleri, çabaları ile gerçekleşen şeyler değildir. Onların Allah indindeki durumları kabul edilmiş bir lisan-ı haldir , makbul bir dua vaziyettir , vukua gelen her hadise Allah’ın  irade ve kudreti ile gerçekleşir.

 

Evet , ( doğru yolu gösterip hidayet eden) Hâdî,  ( yardım dileyenlerin yardımına erişen onlara imdat eden) Mugis, ( muavenete muhtaç olanların ihtiyaçlarını karşılayıp onları destekleyen) Muîn Allah’tır.

 

Ancak bilindiği üzere Allah kullarını  maddi ve manevi nimetleri ile rızıklandırırken , o nimete münasip olan esbabı istimal eder. Tevhid ehli bu manada kendini , Ustası elinde işleyen bir alet olarak görür ve bu edepte mukimdirler.

 

Evet, 1-2 istihdam örneği:

 

"Allah’a yemin ederim ki, senin sayende Allah’ın bir tek kişiye hidayet vermesi senin için, kırmızı develerin olmasından daha hayırlıdır.” (Buhari 7/3468, Müslim 2406/34)

 

Savaşta onları siz öldürmediniz, onları Allah öldürdü; (oku) attığında da sen atmadın, Allah attı; bunu da müminlere kendinden güzel bir lütufta bulunmuş olmak için yaptı. Allah her şeyi işitmekte, her şeyi bilmektedir. Enfal / 17

 

(Ey Rasûlüm), doğrusu sen, her sevdiğine hidayet veremezsin (onu İslâm'a sokamazsın, ancak tebliğ yaparsın.) Fakat Allah, dilediği kimseye hidayet verir ve hidayete kavuşacak olanları, O, daha iyi bilir. Şüphesiz sen, istediğini doğru yola iletemezsin. Fakat Allah, istediğini doğru yola iletir. Kasas /56

 

BU MEYANDA MEŞHUR SÖZLERDEN BİRİ:

 

HAK TEÂLÂ İNTİKAMIN, KUL ELİ İLE ALIR

İLM-İ HÂLİ BİLMEYENLER, ONU KUL YAPTI SANIR

 

CÜMLE EŞYA HALIKINDIR, KUL ELİYLE İŞLENİR

EMR-İ BARİ OLMAYINCA, SANMA BİR ÇÖP DEPRENİR

 

…………

 

KONUYLA İLGİLİ İKİNCİ BÖLÜM:

 

Fakat insanda öyle bir latîfe, öyle bir halet vardır ki, o latîfe lisanıyla her ne sual edilirse, -velev ki fâsık da olsun- Cenab-ı Hak o latîfeye hürmeten o matlubu yerine getirir.

 

O latîfe pek uzaktan bana göründü ise de, teşhis edemedim.

 

……..

 

Bu bölüm  gayet ilgi çekici ve merakaver bir bölümdür.

 

Net olarak elimizde “bu latife  budur”  “ şu hal şu keyfiyette bir haldir “ diyebileceğimiz net bir açıklama yoktur. Ancak bu açıklamanın olmaması bu mananın hem taharrisine hem tahliline hem de teviline mani değildir.

 

Bu meyanda bir yaptığımız taharriyi bir TEVİL olarak arz edeceğiz.

 

Şöyle ki:

 

Öncelikle gerek istimali, gerek aksi, gerek mazhariyeti, gerek ayinedarlığı gerek taşıdığı vediası manasıyla ifade edilen hasiyet LATİFE ile tabir edilmiştir.

 

2- Buradan anladığımız istek hadisenin kalp ve ruh merkezli bir alanda gerçekleştiğidir.

 

Ve  bu istekliliği tetikleyici unsurun İÇTENLİKLE –İÇTEN-SAMİMİ OLARAK istemek manası ile İHLAS olduğunu düşünüyoruz.

 

…….. Çünkü samimî bir ihlâs, şerde dahi olsa neticesiz kalmaz. Evet, ihlâs ile kim ne isterse Allah verir. Lem’alar……."  Sözünden hareketle  ihlasın mahalline baktığımızda ……. Gazzâlî Hazretlerinin “İhlâsın da mahalli kalptir” beyanına istinaden hadisenin istemek boyutunun kalp latifesinde gerçekleştiğine kani oluyoruz.

 

3- Fasıkların  dahi istifadesine açık olması ,azami olarak RAHMET dairesinin keyfiyetine dahil bulunmasıdır. ( bu meyanda HİKMETE müracaat ve cevap almakta RAHMET dairesinin keyfiyetindendir.Sevap manası olmasada muvaffakiyet kavanin olarak taahhüd altındadır.İcabınca müracaat cevabını alır. Yani :  Men talebe ve cedde, vecede” Bir şeyi gönülden dileyen ve onu elde etmek için çabalayan insan, mutlaka istediği şeyi bulur,arzusuna nail olur) …….

 

Üstadımızın O latîfe pek uzaktan bana göründü ise de, teşhis edemedim…açıklaması ile Abdülmecid Ağabeyin R.H tercümesinden ziyade olarak  Badıllı Tercümesinde  bir Hadis-i Şeriften atıf sadedinde cümle şöyle kurulmuştur:

 

YANİ: O LATİFE, ALLAH'A YEMİN ETTİĞİ ZAMAN, (YANİ BİR ŞEYİ ONDAN İSTEDİĞİ VAKİT) ALLAH ONUN YEMİNİNİ DOĞRULUYOR, YANİ DİLEDİĞİNİ KABUL EDİYOR.

 

Yine bu cümle ŞADİ EREN tercümesinde aynı şekliyle “Evet, o bir latîfedir, Allah adına yemin edecek olursa Allah onun isteğini yerine getirir”  manasında açıklanmıştır.

 

Dolayısıyla Tercüme bağlamında iki doğrulayıcı sebeple bu latifenin ne olduğunu anlama yolculuğumuza devam edebilmek için mazeret elde etmiş oluyoruz.

 

Böylelikle ve öncelikle bu hadis-i şerifin tamam metni ve ne için ve kime söylendiğine bakacağız.

 

Bu Hadis-i şerif : Enes b. Mâlik’in baba bir kendinden büyük kardeşi olan ,  Cesaret ve kahramanlığı ile meşhur , sufaf ehlinden sahâbî  BERÂ b. MÂLİK R.A için söylenmiştir. Ravisi Ebû Hüreyre R.A’dır.

 

Tamam metni ise şöyledir:

 

Ebû Hüreyre radıyallahu anh Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in şöyle buyurduğunu söyledi:

 

“Saçı başı dağınık, eli yüzü tozlu, kapılardan kovulmuş öyleleri vardır ki bu şöyle olacak diye yemin etseler, Allah onların dediğini yapar.” (Müslim, Birr 138, Cennet 48)

 

Tirmizide geçen şekli  ise:

 

“Saçı başı dağınık olduğu, eski elbiseler giydiği için kendisine önem verilmeyen öyle kimseler vardır ki şöyle olsun diye dua etseler Allah isteklerini geri çevirmez. Berâ b. Mâlik de bunlardandır” (Tirmizî, “Menâḳıb”, 55).

 

Bu bağlamda BERÂ b. MÂLİK R.A da olan esrarı anlamak için kendisi hakkında muhtasar bir araştırma yapmak iktiza etmektedir. Çünkü bu zatın istediği Allah’ın istediği olan bir mertebededir. Hatta bunu bilen sahabeler ona dua ettiriler matluplarını ona söylettirirlermiş.

 

BERÂ b. MÂLİK R.A bediz gazvesi hariç Peygamberimizle bütün savaşlara iştirak etmiş , muaazzam bir cenk kabiliyeti olan, pratik zeka sahibi , akıllı taktikler üreten , hiçbir şeyden ve cihaddan korkup çekinmeyen ve hiçbir engeli aşılmaz görmeyen , hitabet ve belagatı kuvvetli olan , sesi güzel olduğundan yaptığı nağmelerle seferlerde develerin hızını arttıran , Efendimizin vefatından sonra Hz. Ebu Bekir ve Ömer R.Anhüm Ecmain ordularında gazalara devam katılan  ve Tüster muhâsarasında da müslümanların aynı isteğiyle karşılaşınca onlara zafer, kendine şehidlik niyazında bulunup kalenin Müslümanların eline geçmesi ile şehid olan,  Muhtelif savaşlarda düşmanla yaptığı teke tek vuruşmalarda ( cenk adetinde vuruşma öncesi ilk çıkan gurupta yer alarak) yüz meşhur muharibi öldürmesiyle ünlü, yüzlerce yara almış  bir kahraman sahabidir. R.A.  

 

Dolayısıyla …………… Evet, ihlâs ile kim ne isterse Allah verir. HAŞİYE Evet, “Men talebe ve cedde, vecede” bir düstur-u hakikattir. Külliyeti geniş ve genişliği mesleğimize de şâmil olabilir… Penceresinden baktığımızda bu keyfiyeti hem kendimiz açısından hem de mesleğimiz ve hizmetimiz bağlamında içtihada tabi tuttuğumuzda:

 

Sadakat, cesaret, şecaat, mücahadeden kaçmamak, ahde sahip çıkmak, gevşeklik göstermemek, fedakarlık ve vazifeden çekilmemek, ubudiyet ahlakına  ve kulluk şuuruna sahip olmak gibi İslâmi ve imani değerleri yaşamak ve yaşatmakta gayeye malik olmanın insana bir ruh kazandıracağı ve Allah adamı olma yolunda bir kimlik ve kişilik vereceğini ön görebiliriz. Yani böyle itikadi bir  keyfiyete ve ihlâsa terettüp eden ulvi şahsiyetin …………… Müminlerden bazı kimseler Allah‘a verdikleri sözü yerine getirdiler, kimileri onun yolunda can verdiler, kimileri de ecellerini bekliyorlar (vaadlerini) asla değiştirmediler. (Ahzab, 33/23) ………….şeklindeki makbuliyetinden ve bir mana hatırlı hasiyetinden söz edebiliriz.

Ve

 

“Allah’a teslim olan erkekler ve teslim olan kadınlar, İslam dinine iman eden erkekler ve iman eden kadınlar, taate devam eden erkekler ve taate devam eden kadınlar, dürüst erkekler ve dürüst kadınlar, sabreden erkekler ve sabreden kadınlar, mütevazı erkekler ve mütevazı kadınlar, hayır yolunda infak eden erkekler ve infak eden kadınlar, oruç tutan erkekler ve oruç tutan kadınlar, ırzlarını koruyan erkekler ve ırzlarını koruyan kadınlar, Allah’ı çok zikreden erkekler ve çok zikreden kadınlar var ya, işte Allah onlara mağfiret ve büyük bir mükâfat hazırlamıştır.” (Ahzab, 33/35).. Müjdesine mahzar bir mahiyet  kesbedebiliriz.

 

Hülasa BERÂ b. MÂLİK R.A zaviyesinden ilgili dersin  2 mütercimin ziyade ettiği : O LATİFE, ALLAH'A YEMİN ETTİĞİ ZAMAN, (YANİ BİR ŞEYİ ONDAN İSTEDİĞİ VAKİT) ALLAH ONUN YEMİNİNİ DOĞRULUYOR, YANİ DİLEDİĞİNİ KABUL EDİYOR. cümlesinden açılan yoldaki sülûkumuz burada tamamlanmıştır.

 

EZCÜMLE BU LATİFEYİ MEÇHUL MANASI MAHFUZ BİR ŞEKİLDE; 

 

HAK VE HAKİKATE TARAFTAR OLMANIN VE GEREĞİNİ YAPMANIN  ŞUUR VE İHLASINDAN ZUHUR EDEN BİR NETİCE-İ RUHANİYE VE TERETTÜB-Ü HİSSİYATI KALBİYEDİR…………DİYE TEVİL ETTİK.

 

Söz konusu tevilimize bir başka husustan nazar edersek, Allah kendisine hali ve kalbi ile teveccüh eden hangi ibadını kapısından boş çevirmez, bu yolda en keskin saik nedir diye rasat ettiğimizde , insanın Rabbine karşı hüsn-ü zanna sahip iman ve itimadı olduğunu görmekteyiz.

 

Örneğin:

 

“Hüsn-ü zan, kulluktaki kemalin eseridir.”   Hz. Muhammed A.S.M

 

“Allah-u Teala’ya yemin ederim ki, Allah-u Teala’ya (kendisine) hüsn-ü zan ederek yapılan duayı, elbette kabul eder.”  Hz. Muhammed A.S.M

 

Yine mesleğimizin esalarından olan …………… Acz de aşk gibi Allah’a isal eden yollardan biridir. Amma ACZ YOLU, aşktan daha kısa ve daha selâmettir...  Mesnevi-i Nuriye

 

Ve …………………Arkadaş! Bilhassa muztar olanların dualarının büyük bir tesiri vardır. Bazan o gibi duaların hürmetine, en büyük birşey en küçük birşeye musahhar ve muti’ olur. EVET, KIRIK BİR TAHTA PARÇASI ÜZERİNDEKİ FAKİR VE KALBİ KIRIK BİR MÂSUMUN DUASI HÜRMETİNE, DENİZİN FIRTINASI, ŞİDDETİ, HİDDETİ İNMEYE BAŞLAR. DEMEK DUALARA CEVAP VEREN ZÂT, BÜTÜN MAHLÛKATA HÂKİMDİR. Öyleyse, bütün mahlûkata dahi Hâlıktır…. Mesnevi-i Nuriye…………………. "İşte sen böyle bir Ganiyy-i Mutlakın abdisin. Abdiyetine şuurun varsa, senin elîm fakrın leziz bir iştiha olur.”…Şualar

..

.

 

 

Mütalaa Ders notları 25:Size ÜSTAD ve TALEBELER ve DERS ARKADAŞLARI içinde faide verecek bir fikrimi beyan edeceğim.

 

…

 

İlgi mektubu konun geçtiği yerdeki üst paragrafı ile birlikte alıp o bütünlükte rasat edeceğiz.

 

Orada demiş:

 

*Kardeşlerim*,

 

*Size ÜSTAD ve TALEBELER ve DERS ARKADAŞLARI içinde faide verecek bir fikrimi beyan edeceğim*.

 

*Şöyle ki*:

 

*Sizler—haddimin fevkinde—bir cihette TALEBEMSİNİZ ve bir cihette DERS ARKADAŞLARIMSINIZ ve bir cihette MUÎN VE MÜŞAVİRLERİMSİNİZ*.

 

Buraya kadar batığımız yerde temel olarak üç tanım görmekteyiz. Bunlar ; ÜSTAD, TALEBE, DERS ARKADAŞIDIR.

 

Bu tanımlar risale-i nur hizmetinin işlevsel formunun ana esaslarını oluşturur. Ve ayrıca medrese usulünü ihsas ederek hareket disiplinini nazara verir.

 

Yani bu hizmetin ustabaşısı, öğreticisi ve kurucusu Bediüzzaman Hazretleri ÜSTAD diye anılır.

 

Sözleri kendi malı ve telifi gibi hissedip sahip çıkan ve en mühim vazife-i hayatiyesini onun neşir ve hizmeti bilen ve doğrultuda konumlanmış kişi/ler TALEBE olarak isimlendirilir.

 

Branş olarak belirlenmiş, içerdiği konuların muhteviyatı öğrenmeye açılmış olan meselelerin eğitimine yönelik bir araya gelerek aynı amaç doğrultusunda bir müdebbir ve muallim tarafından verilen tembih, telkin, talimat, vazife gibi esasların taliminde bulunanlar DERS ARKADAŞI olarak sınıflandırılır.

 

Böylelikle tüm bu tanımlar bir mesleğin eylemsel hakikatini bildiren bir organizasyonu gösterir.

 

Yani bu meslek tarikat tarzında bir yapılanmaya sahip değildir. Şeyh murid beyninde olan iletişim ve etkileşim türünün dışında bir sistemde planlanmıştır. Kişisel terakki amacı , şahsi fazilet oluşumu , meziyetlerin inkişafı gibi bir hedefi bulunmaz.

 

Meslek meşrebin dinamikleri şahs-i manevi olarak atılmış ve hizmet bu temel üzerinde yükselmiştir.

 

Bu nedenle organizasyonu oluşturan elamanlar bir bütünlük içinde tesmiye edilmiştir.

 

Böylelikle, kardeşlik rabıtaları ile bir araya gelen talebelerin aynı konuda talim görmelerinden doğan ders arkadaşlığı ve bundan  çıkan ünsiyetin şeffaflık ve alçakgönüllülükle oluşturduğu şuur, temsilci ruhu manen güçlü kılan bir hasiyete malik olur.

 

Bu değerli yapı ortak değerler bağlamında cüz’iyetten külliyete erişimde önemli bir rol oynar. Yüzbinler naşiri, binler hareket merkezi ve kesretli şubeleri olur. Her biri mümessili olduğu davayı tek başına da kalsa temsil edecek hüviyete haiz şakirtleri bulunur.

Bu esastan yola çıkarak hizmetin düsturları tanzim edilmiştir. Yukarıda söz edildiği gibi söz konusu tabirler bu tarzı tanımlayan ibarelerdir.

 

Taassup, fazilet baskısı, takaddüm , mahsus makam vermek , hiyerarşik bir oluşum tesis etmek gibi hareketin önünü kesen ve akışı yavaşlatan yapılanmadan uzak durulmuş, talebenin himmeti, şakirdin gayreti , alınan ders-i hakikatten neşet eden cesaret, birlikte olmaktan hissedilen tesanüd, aynı medrese ,aynı rahleden ders olmaktan doğan uhuvvet kuvvetinin önü açılmıştır

 

Bu özgün ve özgür mimari istidatların inkişafına, taklitten tahkike geçişe , hür kişiliklerin istikametli terbiyesine  neden olmuştur.

 

İnsanların meziyet istibdadından çıkartarak özgüven kazandırmış, kendi kendine işleyecek donanıma sahip kılmıştır. Yani ahirzamanda Kur’ana ve imana ve de İslâma hizmet etmek noktasında hadimlerini ;tekellüften , sistemik ataletten,  çekingenlikten çıkartıp hafifleştirmiştir.

 

Ve bu hedef durum bir çok yerde  nazara verilmiş , bir havuzun içinde erimiş benliklerden arda kalan saf kişilikleri bir gaye etrafında toplayacak esaslar çok yönü olarak talim edilmiştir.

 

Örneğin:

 

" *Ben de sizin bu ders-i Kur'âniyede bir ders arkadaşınızım. Ben en ziyade muhtaç ve fakir olduğumdan bu kudsî hakikatler en evvel bana ihsan edilmiştir. Ben makam sahibi değilim. Ben kendimi beğenmiyorum. Beni beğenenleri de beğenmiyorum. Kardeşlerim, sizi bütün bütün kaçırmamak için nefsimin gizli çok kusurlarını söylemiyorum* "……….. Emirdağ L.

 

Yani bana karlı ihtiramı korumak için şahsımı öne çıkarıp sahip olduğumuzu düşündüğünüz faziletin önünde kendinizi köreltmeyin. Bu dersler Kur’an’ındır. En çok ben muhtaç olduğumdan ve şiddetle talep ettiğimden rahmeti ilahiye tarafından hem kendi istifadem hem de muhtaç olanların istifadesini temin hizmeti evvel bana verilmiştir. Bu meyanda bilin ki ben kendimi beğenmiyorum, beni beğenenleri de beğenmiyorum, kimseyi nefsime hizmet etsin diye kendime çekmeye çalışmıyorum. Elimde olanı gösteriyor insanları Allah’a ve Resulüne A.S.M  itaate gerekçeleri ve delilleri ile birlikte davet ediyorum… Yanımda rahat olun bende sizin gibi aynı kaynaktan ders alıyorum. Sizinle birlikte istifade ediyorum .. Mesele şahsi değildir. Eğer öyle olsa yanımda hakikati değil kusurlarımı görürdünüz ve bu sizi benim yüzümden hizmetten de uzaklaştırırdı. Ben bu bağlamda maddi manevi herşeyimi feda ettim. Sizde eğer bana bir ustabaşılık verdiyseniz benim izimi takip edin. Şahıslar fanidir.Makam ve rütbeler geçici. Yalnızca Allah rızası için çalışınız ..onun rıza nazarı ve merhamet teveccühü herşeye bedel kafi gelir. Hem kendi hem ihsanı bakidir.…diyor…

 

“–Sâkin ol kardeşim! Ben bir kral veya hükümdar değilim. Kureyş’ten kuru ekmek yiyen bir kadının oğluyum!..” (Hz. Muhammed A.S.M )

 

Yine başka bir yerde….

 

" *Zaman şahıs zamanı değil, şahs-ı mânevî zamanıdır. Risale-i Nur'da şahıs yok, şahs-ı mânevî var. Ben bir hiçim. Risale-i Nur, Kur'ân'ın malıdır, Kur'ân'dan süzülmüştür. Şeref ve hüsün Kur'ân'ındır. Şahsımla Risale-i Nur iltibas edilmiş. Meziyet, Risale-i Nur'a aittir. Risale-i Nur'un neşrindeki harika muvaffakiyet ise, Risale-i Nur talebelerine aittir. Yalnız şu kadar var ki, şiddetli ihtiyacıma binaen Cenâb-ı Hak, Kur'ân-ı Hakîmden bana ilâç ve tiryakları ihsan etti; ben de kaleme aldım. Her nasılsa, bu zamanda birinci tercümanlık vazifesi bana düşmüş. Ben de Risale-i Nur'un talebesiyim. Bir risaleyi şimdiye kadar yüz defa okuduğum halde yine okumaya muhtaç oluyorum. Ben sizlerin ders arkadaşınızım*"………Tarihçe-i Hayat

 

Diyerek menba-ı hakikiyi göstermiş. Şahs-ı maneviyi nazara vermiş. Eserlerin kendi meziyetinin mahsulü olduğu reddetmiş. Meselenin nasıl meydana geldiğini, muvaffakiyetin nedenini beyan etmiştir. Bu nokta öyle bir denge noktasıdır ki, bir nebze nefsi  hisse meyli olsa o kaynak birden perdelenip kurur. Bu sonsuz akışı fark eden bir şuur asla elini o karanlığa uzatmaz. Saf hakikate biri muttali olduğunda ve ondan bir parça almak ona müyesser olduğunda onu nefsine mal etse o hazine-i ebediye birden gizlenir belki ihyası bir daha mümkün olmaz. Bu gibi durumlar kendi sınırını bilmek ve asla bir taşkınlık yapmamak için çok dikkatli olmayı iktiza eder. Burada üstadımızın bu dersi bize kendi üzerinden ne kadar büyük bir titizlikle verdiğini ve aidiyet ile mensubiyetimizin şahs-ı manevi olduğunu ve talebelik dairesinin ehemmiyetini gösterdiğini müşahede ediyoruz.

 

Yine başka bir yerde hem kendi ile ilgili atfedilen kimliğe bakışını hem de talebeler beyninde bulunan rabıtanın bir şeklini ve bu iştirakteki ortak kazancı şöyle ifade etmiş:

 

*Kendi nokta-i nazarımda liyakatsiz olduğum halde, haydi, hüsn-ü zannınıza binaen bu fakire bir üstadlık ve tebaiyet noktasında bir âlim vaziyetini verdiğinizden bağlanmışsınız. Ben ümmî ve kalemsiz olduğum için, sizin kalemleriniz benim kalemim sayılır; hadiste gösterilen ecri alırsınız*……………Lem’alar

 

Yine nefsi ile ilgili bir imtiyaz hissine sahip olmadığını, haklı eleştiriye açık olduğunu şöyle belirtmiş:

 

*Evet, ben nefsimle musalâha etmemişim. Çünkü terbiye etmemişim. Benim boynumda veya koynumda bir akrep bulunduğunu biri söylese veya gösterse, ondan darılmak değil, belki memnun olmak lâzım gelir*…………..Tarihçe-i Hayat

 

*O ehl-i fazl ve kemal ve kuvvetli enâniyet-i ilmiyeyi taşıyan zatlar bilsinler ki, bana değil, Kur'ân-ı Hakîme talebe ve şakirt oluyorlar; ben de onların bir ders arkadaşıyım*…………… Mektubat

 

Evet,  kendi ders arkadaşlığını talebesinin de beyan etmesinden içtinap etmemiş ,doğruluğunu teyid eder bir şekilde beyanı esalerin içinde kendine yer bulmuş. Şöyle ki;

 

*Said Nursî, Kur'ân ve imâna hizmet mesleğini ihtiyar edip, hiçbir maddî ve mânevi menfaat, salâhat ve velîlik gibi mânevi makamları maksat ve gaye etmeden, sırf Cenâb-ı Hakkın rızası için hizmet yapmıştır. Basiretli ehl-i ilim tarafından bütün Müslümanlarca "Zuhuru beklenen siyasî ve dinî bir halâskârdır" gibi şahsına verilen yüksek mertebeyi Bediüzzaman hiddetle reddetmiş, kendisinin ancak Kur'ân'ın bir hizmetkârı ve Risale-i Nur talebelerinin bir ders arkadaşı olduğuna inanmış ve beyan etmiştir*………….Konferans

Teveccüh ettiğimiz bölümün devamında yukarıdaki bölümlerde ifade edildiği gibi kendi ile ilgili nazarı konumlandırmak ve bakış açısına doğru bir açı kazandırmak ve de kendi üzerinden uhuvveti ve tesanüdü muhafaza noktasından bir ölçüye sahip olmak hakkında farazi ve evhama müncer gelişmelere musap olunduğunda hangi duruşu korumak bağlamında aşağıdaki hususları talim etmiştir.

 

*Aziz kardeşlerim, Üstâdınız lâyuhtî değil*...

 

*Onu hatâsız zannetmek hatâdır*.

 

*Bir bahçede çürük bir elma bulunmakla bahçeye zarar vermez*.

 

*Bir hazinede silik para bulunmakla, hazineyi kıymetten düşürtmez*.

 

*Hasenenin on sayılmasıyla, seyyienin bir sayılmak sırrıyla, insaf odur ki: Bir seyyie, bir hatâ görünse de, sair hasenata karşı kalbi bulandırıp itiraz etmemektir*. ……………( ahvâl-i suriyesinden zayıf birşey işitildiği zaman üstünde durmamalı; derhal başını kaldırıp etraf-ı âleme neşrettiği nurlara bakmalı. Mesnevi-i Nuriye)

 

*Hakaike dair mesâilde külliyatları ve bazan da tafsilâtları sünuhat-ı ilhâmiye nev'inden olduğundan, hemen umumiyetle şüphesizdir, kat'îdir*……………. yani benim eserler ile ilgili hiçbir şüphem yok,hakikat olduklarına hem kani hem şahidim……..delil bağlamında karşılığı olmayan bir şey söylemedim..isbat edilmeyecek bir şeyi de iddia etmedim.. ..meselelerin ruhlarda makes bulması, vicdanlarda itminan oluşturması, kalpleri mutmain ve akılları tesir etmesi , asarın teşekkülünde safi ilhamın müessir olduğu izlenmektedir…

 

*Biliniz, kardeşlerim ve ders arkadaşlarım*!

 

*Benim hatamı gördüğünüz vakit serbestçe bana söyleseniz mesrur olacağım*.

 

*Hattâ başıma vursanız, Allah razı olsun diyeceğim*.

 

Çünkü burada kendimizi satmıyoruz. Nefesimizi nazara vermiyoruz. Halktan bir itibar bir teveccüh istemiyor herhangi bir makamın peşinde koşmuyoruz. Biz sadece Allah’ın rızasını istiyoruz. Bunun için hiç kınayıcının kınamasından nefsimiz hesabına çekinmeyiz. Velev bu var olan kusurumuzu bize bildirmek olsa kendimizde şahsi hiçbir şeyin hıfzını düşünmeyiz…çünkü:

 

*Hakk'ın hatırını muhafaza için başka hatırlara bakılmaz*.

 

*Nefs-i emmarenin enaniyeti hesabına, Hakk'ın hatırı olan bilmediğimiz bir hakikatı müdafaa değil, alerre'si vel'ayn kabul ederim*

 

Yani kötülüğü isteyen ,hakikati görmeye mani olan bir benliğin egosunu tatmin için bilmediğim bir şeyi biliyormuş gibi yapmaktan ve o fikri savunmaktansa , o noksanlığımı Baş göz üstüne; seve seve kabul ederim.

 

Devamında demiş…

 

*Bilirsiniz ki, şu zamanda şu vazife-i imaniye çok mühimdir. Benim gibi zaif, fikri çok cihetlerle inkısam etmiş bir biçareye yükletmemeli, elden geldiği kadar yardım etmeli*… Tarihçe-i Hayat / Barla Hayatı / Barla Lahikası

 

Yani sizde meseleleri kişiselleştirmeyin. Bir eleştiri olsa izzet-i nefsime dokundu demeyin..hem herkes bir meşrepte olmaz çok sıkı tutmayın.. şahs-ı maneviyi muhafaza için kişisel  çekince ve nefsinizin dayatmalarını terk edin..vazifenize odaklanın ne  kendinizde ne de hariçte sizi gayenizden alı koyacak şeylere itibar edip  meşgul olmayın .. hizmetinize bakın…

…

 

*Evet, İslâmiyet gibi bir âli tarîkım, acz ve fakrı Allah'a karşı bilmek gibi bir meşrebim, Seyyidü'l-Mürselîn gibi bir rehberim, Kur'ân-ı Azîmüşşan gibi bir mürşidim, bir dakikada mertebe-i velâyete erişmek gibi ulvî bir netice almak mümkün olan askerlik gibi bir mesleğim var*.

 

*Üstadım bana ve dinleyen her zevi'l-ukule, "Tarikat zamanı değil, imanı kurtarmak zamanıdır. Beş vakit namazını hakkıyla edâ et; namazın nihayetindeki tesbihleri yap; ittibâ-ı sünnet et; yedi kebâiri işleme" dersini vermiştir. Ben gerek bu derse, gerek Risaletü'n-Nur'la verilen derslere, Kur'ân'dan istinbat buyurarak gösterdiği hakikatlere karşı Allah'ın tevfikiyle can ü dilden belî dedim, tasdik ettim ve bana böylece hakikat dersini veren bu zâta da ömrümde ilk defa olarak Üstad dedim. Hatâ etmedim, isabet ettim*.

 

 Hulûsi

 

…

.

Mütalaa Ders notları 24: Eşyânın ( her şeyin) hakikati, ancak zıtlarıyla bilinir

 

…. Güzellik - Çirkinlik, Zahmet – Kolaylık, Hastalık- Şifa, Dert-Deva, Mükafat-Ceza, Sıcak-Soğuk, Gece-Gündür, Işık-Karanlık, Sıcak –Soğuk, Cennet-Cehennem  gibi bir çok kavramlar ile ifade edilen durumları meydana getiren hikmet;  “Eşyânın ( her şeyin) hakikati, ancak zıtlarıyla bilinir”…kaidesinin hükmüdür.

 

Bu bağlamda görünen her şeyin hakikati izafiyet (geçerliliği şartlara tâbi olan, Varlığı veya tasavvuru bir başka şeyin varlığına bağlı bulunan, bağıntılı, göreli, göreceli ) şeklinde)  tanımlanabilir.

 

Yani çok hadise mutlak güzellik ve çirkinlik olarak hükme bağlanamaz. Çünkü birçok doğru ve gerçekler zaman ve zemine göre değişkendir.

 

Örneğin:

 

Bir su, beş muhtelif mizaçlı hastalara göre nasıl beş hüküm alır. Şöyle ki: Birisine, hastalığının mizacına göre su ilâçtır; tıbben vâciptir. Diğer birisine, hastalığı için zehir gibi muzırdır; tıbben ona haramdır. Diğer birisine az zarar verir; tıbben ona mekruhtur. Diğer birisine zararsız menfaat verir; tıbben ona sünnettir. Diğer birisine ne zarardır, ne menfaattir; âfiyetle içsin, tıbben ona mübahtır. İşte hak burada taaddüt etti. Beşi de haktır. Sen diyebilir misin ki, "Su yalnız ilâçtır, yalnız vâciptir, başka hükmü yoktur"?..Sözler

 

Veya:

 

 “ Hakaik-i nisbiye (göreceli, izafi gerçekler), büyük bir ölçüde hakaik-i hakikiyeden (göreceli olmayan, esas mahiyeti ve zatı itibariyle gerçek olan şeyler)  çoktur. Hatta bir zatın hakaik-i hakikiyesi yedi ise, hakaik-i nisbiyesi yediyüzdür.” İşarat-ül İ’caz  …

 

BU NOKTADA DİKKAT ÇEKEN ESAS , NİYET- NAZAR  VE MÂNÂ-YI HARFİ - MÂNÂ-YI İSMİNİN BU YER ANLAM DEĞİŞİMİNDE SAHİP OLDUĞU BÜYÜK ROLDÜR.

 

ÇÜNKÜ SÖZ KONUSU YARATILIŞ VE HAYATA VERİLEN HAREKET, ZAHİRDEN HAKİKATE GEÇİLMESİ PLANINDA İRADEYİ TEKLİF SÜRECİNE KATAN OLUŞUMDUR.

 

Örneğin:

 

“Şu kâinata dikkat edilse görünüyor ki: İçinde iki unsur var ki, her tarafa uzanmış, kök atmış. Hayır şer, güzel çirkin, nef’ zarar, kemâl noksan, ziya zulmet, hidâyet dalâlet, nur nâr, îman küfür, tâat isyan, havf muhabbet gibi âsârlarıyla, meyveleriyle şu kâinatta ezdad (zıdlar)  birbiriyle çarpışıyor. Daima tegayyür ve tebeddülâta mazhar oluyor.” Sözler………… *şeklinde hadiselerin akışının görünmesi*,

 

Yine illet nazarında (görünen ardındaki örtülü ve gizli mâna ile durumun  hakiki hükmünü  gösteren veya gerekli kılan yahut hükmün kendisine bağlandığı anlamı ifade eden gerekçeli durum) olarak  iman ve hikmet ile müşahedeyi iktiza eden;

 

“Kâinatın nizamında galib-i mutlak ve maksud-u bizzât ve Sâni’-i Zülcelal’in hakikî maksadları, hayır ve hüsün ve güzellik ve mükemmeliyettir.” “Şer, kubh, çirkinlik, bâtıl, fenalık hilkat-ı kâinatta cüz’îdir. Maksud değil, tebaîdir ve dolayısıyladır. Yani meselâ çirkinlik, çirkinlik için kâinata girmemiş; belki güzelliğin bir hakikatı çok hakikatlara inkılab etmek için çirkinlik bir vâhid-i kıyasî (ölçü birimi) olarak hilkata girmiş. Şer, hattâ şeytan dahi beşerin hadsiz terakkiyatına müsabaka ile vesile olmak için beşere musallat edilmiş. Bunlar gibi cüz’î şerler, çirkinlikler, küllî güzelliklere, hayırlara vesile olmak için kâinatta halkedilmiş.” Hutbe-i Şamiye…. *şeklinde izhar edilen maslahatın idrak edilmesi* ,

 

Hem;

 

“Evet bu kâinatta hayır-şer, lezzet-elem, ziya-zulmet, hararet-bürudet, güzellik-çirkinlik, hidayet-dalalet birbirine karşı gelmesi ve içine girmesi, pek büyük bir hikmet içindir. Çünki şer olmazsa, hayır bilinmez. Elem olmazsa, lezzet anlaşılmaz. Zulmetsiz ziya, ehemmiyeti olmaz. Soğukla, hararetin dereceleri tahakkuk eder. Çirkinlik ile, hüsnün tek bir hakikatı, bin hakikat ve binler çeşit hüsün mertebeleri vücud bulur. Cehennem’siz Cennet’in pek çok lezzetleri gizli kalır. Bunlara kıyasen, herşey bir cihette zıddıyla bilinebilir. Ve birtek hakikatı, sünbül verip çok hakikatlar olur.” Şualar…. *şeklinde izhar edilen hikmet ve hakikatin iz’anda  yerleşmesi*,

 

Yine teklifin fertten , cemaate, cemaatten nev’e kadar olan muhtelif tabakat-ı insaniyede taksim ettiği hisse cihetinde ;

 

“Kur’an sâlihat’ı (dine uygun güzel işleri)  mutlak, mübhem (kapsamı sınırlandırılmamış, sınırları çizilmemiş) bırakıyor. Çünki ahlâk ve faziletler (güzel ve üstün hasletler), hüsün (güzellik) ve hayır çoğu nisbîdirler (izafi, göreceli). Nev’den nev’e geçtikçe değişir. Sınıftan sınıfa nâzil oldukça (indikçe) ayrılır. Mahalden mahalle tebdil-i mekân ettikçe (yer değiştirdikçe) başkalaşır. Cihet (bakılan taraf, yön) muhtelif olsa, muhtelif olur. Ferdden cemaate, şahıstan millete çıktıkça mahiyeti değişir.”.. Sünuhat….*geniş bir anlayış istemesi*,

 

Yine nefsi faaliyet noktasında kavranmayı lüzumu bulunan haliyle ;

 

Meselâ, zayıfın kavîye ( kuvvetli olana)  karşı izzet-i nefsi, kavîde tekebbür (kibirlenme, büyüklenme) olur. Kavînin zayıfa karşı tevazuu, zayıfta tezellül (zillet) ] olur.

 

Meselâ, bir ulü’l-emir (hükümdar, mevki sahibinin) , makamındaki ciddiyeti vakar, mahviyeti (olan tevâzu) zillettir. Hânesinde ciddiyeti kibir, mahviyeti ( alçak gönüllüğü) tevazudur.

 

Meselâ, tertib-i mukaddematta (önhazırlık safhasında) tefviz (vazifesini yapmadan işini Allah’a havale etme) , tembelliktir. Terettüb-ü neticede ( görevi gerçekleştirip ortaya çıkan neticelerin alınmasını intizar etmek) tevekküldür. Semere-i sa’yine (çalışmasının neticesine eline geçen) , kısmetine rıza kanaattir; meyl-i sa’yi (çalışma şevkini)  kuvvetlendirir. ………..

 

Meselâ, fert, mütekellim-i vahde ( herkesi ilgilendiren bir meselede kendi adına konuşsa) olsa; müsamahası, fedakârlığı, amel-i sâlihtir. Mütekellim-i maa’l-gayr ( konuşması başkaları adına) olsa hıyanet olur.

 

Meselâ, bir şahıs, kendi namına hazm-ı nefs (nefsini kırma, arka planda tutmayı irade) eder, tefahur edemez (övünemez). Millet namına tefahur eder, hazm-ı nefs edemez.

 

Herbirinde birer misal gördün, istinbat et (derinlemesine tetkiket) .

 

Madem ki, Kur’ân, bütün tabakata ( beşeri  sınıflar) , bütün a’sârda (asırlarda), kâffe-i ahvâlde (bütün haller, durumlara) şâmil bir hitab-ı ezelîdir. Hem nisbî (izafi, göreceli) hüsün, hayır çoktur.

 

Sâlihât’taki ıtlakı (kısa ve öz tutma, sınırları belirlememe), beliğâne bir îcâz-ı mutnebdir (mu’cizevî bir uzatma ve kapsayıcı bir inbisattır) . Beyanda sükûtu, geniş bir sözdür…. Sünuhat ……… *şeklindeki değerlendirilmesiyle* ;………. DURUM VE ALGININ, İDRAK VE KAVRAYIŞININ BİR ÇOK DEĞİŞKENLİK AÇISINI NAZARA VERMEKTE VE İNSANIN ; HAYAT, VUKUAT BAĞLAMINDA NERDE DURMASI GEREKTİĞİNİ VE KANAAT VE HÜKÜMLERİNİN   HANGİ ÖLÇÜ İÇİNDE OLURSA İSABETLİ OLACAĞINA  DAİR MÜHİM YOL GÖSTERMEKTEDİR.

 

*ŞİMDİ DERSİMİZ OLAN İLGİLİ PARAGRAFA BAKALIM*..

 

İKİNCİ NOKTA …..*O ki, yarattığı her şeyi güzel yarattı*…… (Secde 7) * âyetinin bir sırrını izah eder*.

*Şöyle ki: Her şeyde, hattâ en çirkin görünen şeylerde, hakikî bir hüsün ciheti vardır*.

 

Söz konusu ayetten iktibas edilen sırrın , yaratılan HERŞEY’in Allah tarafından güzel yaratıldığının ifade edilmesine bağlı olarak DEMEK Kİ bir görmesek de, çirkin diye düşünsek de her şeyde bir güzellik ciheti  mutlaka vardır. Bunu anlamalı ve bu güzelliği keşfetmeliyiz.

 

Hem…….. Hayr-ı mutlaktan hayır gelir. Cemil-i Mutlaktan güzellik gelir. Hakîm-i Mutlaktan abes bir şey gelmez… Sözler

 

Hem …. *O ki, yarattığı her şeyi güzel yarattı*…. ayetinin beyan-ı tefsirinde ifade edilen şekliyle;  *Allah Teâlâ’nın yarattığı her şey hikmetin gereklerine ve maksada uygunluk ilkesinin icaplarına göre düzenlenmiştir; güzellik bakımından kendi aralarında derecelendirilebilirse de bütün yaratılmışlar güzeldir. Yarattığı her şeyi güzel yaratmıştır. Burada "hüsün" güzellik, hikmet ve menfaate uygunluktur*. *Gül güzel olduğu gibi dikeni de güzeldir. O , Her bir şeyi nasıl yaratacağını çok iyi bilir*…. …………oluşu ve mutlak yaratıcı  ve bu noktadan eşi benzerinin olmaması ve hilkatin ondan başka kimseye nispetinin mümkün olmaması  , bu bağlamda izafi bir karşılığın bulunmaması dolayısıyla ; Allah’ın yarattığı her şey güzeldir…

 

Muhataplar, kabiliyetler, mizaçlar, mahiyetler gibi mazharların aynalarında zuhur eden suretlerde zahiren görünen çirkinlik ve güzellikler onlara istidatlarına ve fiillerine taalluk eden sonuçlara, aldıkları vaziyet ve durumların konuma göredir ve sonuç, etki ve aks itibariyle izafidir.

 

Demek ki;  her şeyin yaratılış hakikati ve sahip olduğu mahiyeti , onu vücuda getiren olumlu veya olumsuz , celali ve cemali sebepler itibariyle verdiği neticeler , hem adalet hem hikmet noktasında hayırdır ve güzeldir.

 

*Evet, kâinattaki her şey, her hâdise ya bizzât güzeldir, ona hüsn-ü bizzât*  (zatında güzel olan, güzelliği başka bir sebebe bağlı olmayan ,izafi bir rabıtası bulunmayan güzellik ) *denilir*.

 

Örneğin:

 

……….. Çünkü cemâl bizzat sevilir. Zîcemâl ve cemâl, kendi kendini sever. Hem hüsündür, hem muhabbettir. Kemâl dahi bizzat mahbubdur, sebepsiz olarak sevilir… Sözler

 

……….. Meselâ, imanın güzelliği ve hakikatın güzelliği ve nurun hüsnü …….. ruhun cemâli …………şefkatin güzelliği ve adaletin güzelliği ve merhametin hüsnü ve hikmetin hüsnü………Şualar

 

*Veya neticeleri cihetiyle güzeldir ki, ona hüsn-ü bilgayr* (görünürde çirkin, fakat neticesi güzel ve hayırlı olan)  *denilir*.

 

"Pek çok zahirî intizamsızlıklar ve karışıklıklar var ki, pek muntazam bir kitabet-i kudsiyedir." Sözler

 

İ'lem eyyühe'l-aziz!

 

Tabiatları lâtif, ince ve lâtif san'atlara meftun bazı insanlar, bilhassa has bahçelerinde pek güzel hendesevâri bir şekilde şekilleri, arkları, havuzları, şadırvanları yaptırmakla, bahçelerine pek muntazam bir manzara verirler. Ve o letâfetin, o güzelliğin derecesini göstermek için, bazı çirkin kaya, kaba, gayr-ı muntazam mağara ve dağ heykelleri gibi şeyleri de ilâve ediyorlar ki, onların çirkinliğiyle, adem-i intizamıyla bahçenin güzelliği, letâfeti fazlaca parlasın. Çünkü Eşyânın hakikati, ancak zıtlarıyla bilinir.

 

Lâkin, müdakkik bir kimse, o ezdadı cem eden bahçenin manzarasına baktığı zaman anlar ki, o çirkin, kaba şeyler kasten yapılmıştır ki, güzellik, intizam, letâfet artsın. Zira, güzelin güzelliğini arttıran, çirkinin çirkinliğidir. Demek bahçenin tam intizamını ikmal eden, o çirkinlerdir. Ve o çirkinlerin adem-i intizamı nisbetinde bahçenin intizamı artar.

 

Kezalik, dünya bahçesinde nizam ve intizamın son sisteminde bulunan mahlûkat ve masnuat arasında—hayvanlarda olsun, nebatatta olsun, cemâdatta olsun—bazı çirkin, intizamdan hariç şeyler bulunur. Bunların çirkinliği, intizamsızlıkları, dünya bahçesinin güzelliğine, intizamına bir ziynet, bir süs olmak üzere Sâni-i Hakîm tarafından kasten yapılmış olduğunu, pek yüksek, geniş, şâirâne bir hayal ile dünyanın o bahçe manzarasını nazar altına alabilen adam, görebilir.

 

Maahaza, o gibi şeyler kastî olmasaydı, şekillerinde hikmetli tehâlüf olmazdı. Evet, tehâlüfte kast ve ihtiyar vardır. Her insanın bütün insanlara simâca muhalefeti buna delildir….Mesnevî-i Nuriye

………….

 

*Bir kısım hâdiseler var ki, zahirî çirkin, müşevveştir. Fakat o zahirî perde altında gayet parlak güzellikler ve intizamlar var*………..Sözler

 

Meselâ, nasıl ki harikulâde bir fabrika makinesine âdi bazı maddeler atılır; içinde yanarlar, zâhiren mahvolur, fakat o fabrikanın imbiklerinde çok kıymettar kimya maddeleri ve edviyeler teressüp eder.

 

Hem onun kuvvetiyle ve buharıyla o fabrikanın çarkları döner; bir taraftan kumaşları dokumasına, bir kısmı kitap tab'ına, bir kısmı da şeker gibi başka kıymettar şeyleri imal etmesine medar oluyor, ve hâkezâ... Demek, o âdi maddelerin yanmasıyla ve zâhiren mahvolmasıyla binler şeyler vücut buluyor.

 

Demek, âdi bir vücut gider, âli çok vücutları irsiyet bırakır. İşte, şu halde, o âdi maddeye "Yazık oldu" denilir mi? "Fabrika sahibi neden ona acımadı, yandırdı; o sevimli maddeleri mahvetti?" şikâyet edilir mi?

 

Aynen öyle de, "En yüce sıfatlar Allah'ındır." Nahl Sûresi, 16:60…….Hâlık-ı Hakîm ve Rahîm ve Vedûd, mukteza-yı rahmet ve hikmet ve vedûdiyet olarak kâinat fabrikasına hareket veriyor. Herbir vücud-u fâniyi çok bâki vücutlara çekirdek yapar, makàsıd-ı Rabbâniyesine medar eder, şuûnât-ı Sübhâniyesine mazhar kılar, kalem-i kaderine mürekkep ittihaz eder ve kudretin dokumasına bir mekik yapar.

 

 Ve daha bilmediğimiz pek çok inâyât-ı gàliye ve makàsıd-ı âliye için, kendi faaliyet-i kudretiyle kâinatı faaliyete getirir.

 

Zerrâtı cevelâna, mevcudatı seyerâna, hayvânâtı seyelâna, seyyârâtı deverâna getirir, kâinatı konuşturur, âyâtını ona sessiz söylettirir ve ona yazdırır.

 

Ve mahlûkat-ı arziyeyi, rububiyeti noktasında, havayı emir ve iradesine bir nevi arş, ve nur unsurunu ilim ve hikmetine diğer bir arş, ve suyu ihsan ve rahmetine başka bir arş, ve toprağı hıfz ve ihyâsına bir çeşit arş yapmış; o arşlardan üçünü mahlûkat-ı arziye üstünde gezdiriyor.

 

………..

Şu remizli nüktenin sırrı şudur ki: Hakîm-i Ezelî, inâyet-i sermediye ve hikmet-i ezeliyenin iktizasıyla, şu dünyayı, tecrübeye mahal ve imtihana meydan ve Esmâ-i Hüsnâsına âyine ve kalem-i kader ve kudretine sahife olmak için yaratmış.

 

Ve tecrübe ve imtihan ise, neşvünemâya sebeptir.

O neşvünemâ ise, istidatların inkişafına sebeptir.

O inkişaf ise, kabiliyetlerin tezahürüne sebeptir.

O kabiliyetlerin tezahürü ise, hakaik-i nisbiyenin zuhuruna sebeptir.

 

*HAKAİK-İ NİSBİYENİN ZUHURU İSE*, Sâni-i Zülcelâlin Esmâ-i Hüsnâsının nukuş-u tecelliyâtını göstermesine ve kâinatı mektubât-ı Samedâniye suretine çevirmesine sebeptir.

 

İşte, şu sırr-ı imtihan ve sırr-ı teklif iledir ki, ervâh-ı âliyenin elmas gibi cevherleri, ervâh-ı sâfilenin kömür gibi maddelerinden tasaffi eder, ayrılır.

 

İşte, bu mezkûr sırlar gibi daha bilmediğimiz çok ince, âli hikmetler için, âlemi bu surette irade ettiğinden, şu âlemin tagayyür ve tahavvülünü dahi o hikmetler için irade etti.

 

Tahavvül ve tagayyür için zıtları birbirine hikmetle karıştırdı ve karşı karşıya getirdi.

Zararları menfaatlere mezc ederek, şerleri hayırlara idhal ederek, çirkinlikleri güzelliklerle cem ederek, hamur gibi yoğurarak, şu kâinatı tebeddül ve tagayyür kanununa ve tahavvül ve tekâmül düsturuna tâbi kıldı.

 

Vakta ki meclis-i imtihan kapandı. Tecrübe vakti bitti. Esmâ-i Hüsnâ hükmünü icra etti. Kalem-i kader, mektubatını tamamıyla yazdı.

 

Kudret, nukuş-u san'atını tekmil etti. Mevcudat, vezâifini ifa etti. Mahlûkat, hizmetlerini bitirdi. Herşey mânâsını ifade etti.

 

Dünya, âhiret fidanlarını yetiştirdi. Zemin, Sâni-i Kadîrin bütün mu'cizât-ı kudretini, umum havârık-ı san'atını teşhir edip gösterdi. Şu âlem-i fenâ, sermedî manzaraları teşkil eden levhaları zaman şeridine taktı.

 

O Sâni-i Zülcelâlin hikmet-i sermediyesi ve inâyet-i ezeliyesi, o imtihan neticelerini, o tecrübenin neticelerini, o Esmâ-i Hüsnânın tecellîlerinin hakikatlerini, o kalem-i kader mektubatının hakaikini, o nümune-misal nukuş-u san'atının asıllarını, o vezâif-i mevcudatın faidelerini, gayelerini, o hidemât-ı mahlûkatın ücretlerini ve o kelimât-ı kitab-ı kâinatın ifade ettikleri mânâların hakikatlerini ve istidat çekirdeklerinin sünbüllenmesini ve bir mahkeme-i kübrâ açmasını ve dünyadan alınmış misalî manzaraların göstermesini ve esbab-ı zâhiriyenin perdesini yırtmasını ve herşey doğrudan doğruya Hâlık-ı Zülcelâline teslim etmesi gibi hakikatleri iktiza etti.

 

Ve o mezkûr hakikatleri iktiza ettiği için, kâinatı dağdağa-i tagayyür ve fenâdan, tahavvül ve zevâlden kurtarmak ve ebedîleştirmek için, o zıtların tasfiyesini istedi ve tagayyürün esbabını ve ihtilâfâtın maddelerini tefrik etmek istedi.

 

Elbette kıyameti koparacak ve o neticeler için tasfiye edecek. İşte, şu tasfiyenin neticesinde Cehennem ebedî ve dehşetli bir suret alıp, taifeleri……."Sizler, ayrılın, ey mücrimler!" Yâsin Sûresi, 36:59………tehdidine mazhar olacak; Cennet ebedî, haşmetli bir suret giyerek, ehil ve ashabı….."Size selâm olsun. Buraya ter temiz geldiniz, ne mutlu size! Ebediyen kalmak üzere girin Cennete." Zümer Sûresi, 39:73……hitabına mazhar olacak… Sözler

 

*İşte Kur'ân şakirtlerinin akıbetleri böyledir. Cenâb-ı Hak bizleri onlardan eylesin. Âmin*!